Vadapav ki Maya [ વડાપાઉંની માયા ]

 

બોલ શું ખાઈશ ?

એક કામ કર ગરમાગરમ વડાપાઉં મંગાવ...અને કટિંગ ચા. 

મિત્રો, વડાપાઉં નાં નામથી કોઈ અપરિચિત નથી, મુંબઈ નગરીમાં બહાર નીકળ્યા હોઈએ અને ભૂખ લાગે ત્યારે કોઈ ટીપીકલ મહારાષ્ટ્રીયન સ્ટોલ પર ઉતરતા ગરમા ગરમ વડા જોઇને વડાપાઉં ખાવાનું મન થઇ આવે, એમાંય વરસાદની સીઝન હોય તો તો વડાપાઉં અને ગરમા ગરમ કાંદાનાં ભજીયા, જય હો...જો કે આ માયાનગરી મુંબઈમાં ફિલ્મી દુનિયામાં સ્ટ્રગલ કરવા આવતા સ્ટ્રગલર કલાકાર માટે વડાપાઉં એ વરદાન છે, સવારથી સાંજ સુધી ટીવી અને ફિલ્મ નાં પડદે દેખાવાની દોડમાં સ્ટ્રગલ કરતાઆ કલાકારોનું જમણવાર એટલે વડાપાઉં અને કટિંગ ચા.  

મુંબઈ અને વડાપાવ વચ્ચેનો સંબંધ જાણીતો છે. વડાપાવ માયાનગરી મુંબઈની શેરીઓથી લઈને બોલીવુડની ફિલ્મોમાં જોવા મળે છે. માત્ર મુંબઈકર જ નહીં, વિદેશીઓ પણ તેના ચાહકો છે. સામાન્ય મુંબઈકરથી લઈને મોટી હસ્તીઓ તેને હસતા હસતા ખાવાનું પસંદ કરે છે. પણ શું તમે જાણો છો કે વડાપાઉંની શોધ કોણે કરી હતી? મુંબઈમાં દાદર રેલવે સ્ટેશનથી આખાય દેશભરમાં ફેલાયેલા આ અદ્ભુત વડાપાવનો ઈતિહાસ બહુ જૂનો નથી, માત્ર 53 વર્ષ જૂનો છે. આનો શ્રેય અશોક વૈદ્ય નામના મહારાષ્ટ્રીયન ભાઈને જાય છે, જેઓ મુંબઈના એક  મધ્યમ વર્ગના પરિવાર સાથે જોડાયેલા હતા. 1966 માં, જ્યારે શિવસેનાએ મુંબઈમાં તેની હાજરી વધારવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે અશોક વૈદ્ય પણ તેના કાર્યકર બન્યા. શિવસેનાના સ્થાપક અને તત્કાલીન વડા આદરણીય બાળાસાહેબ ઠાકરેએ તમામ શિવસૈનિકને બેસી ન રહેવા કરતા નોકરી  કરવી જોઈએ જેથી તેમના પરિવાર અને પક્ષ બન્ને ચાલુ રહે. બાળાસાહેબ ની પ્રેરણાથી પ્રેરાઈને અશોક વૈદ્ય નામના મુંબઈકરે દાદર રેલવે સ્ટેશનની બહાર બટાટા વડા (બટાટા વડા)નો સ્ટોલ શરૂ કર્યો. આ દરમિયાન એક દિવસ તેણે એક પ્રયોગ કરવાનું વિચાર્યું. તેણે તેના સ્ટોલ પાસે ઓમેલેટ વેચતા વિક્રેતા પાસેથી કેટલાક પાઉં લીધા અને છરી વડે વચ્ચેથી કાપી નાખ્યા. પછી પાઉં ની વચ્ચે બટાટા વડા મૂકી તેણે મહારાષ્ટ્રની પરંપરાગત લાલ મરચું-લસણની સૂકી-મસાલેદાર ચટણી અને લીલા મરચાંની સાથે લોકોને ખવડાવવાનું શરૂ કર્યું. મહારાષ્ટ્રીયનોને આમેય મસાલેદાર ખોરાક ગમે છે. તેથી લોકોને વડાપાઉં માં મઝા પડી, થોડા જ સમયમાં અશોક વૈદ્યનાં વડાપાવ લોકપ્રિય થવા લાગ્યા. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે સભાઓમાં શિવ સૈનિકોને  માત્ર વડાપાવ ખવડાવવામાં આવતા હતા, થોડા વર્ષોમાં, બીજા ઘણા લોકોએ પણ વડાપાવ વેચવાનું શરૂ કર્યું.

1998 માં અશોક વૈદ્યના મૃત્યુ પછી, તેમના પુત્ર નરેન્દ્રએ તેમનો વારસો સંભાળ્યો. દાદર રેલ્વે સ્ટેશનથી શરૂ થયેલ વડાપાવ હવે માત્ર મહારાષ્ટ્રમાં જ નહીં પરંતુ સમગ્ર ભારતમાં તેની પાંખો ફેલાવી છે. 70 ના દાયકામાં વડાપાવ માત્ર 20 પૈસામાં મળતા, આજે પણ આ વાનગી ભારતની સૌથી સસ્તી અને શ્રેષ્ઠ વાનગીઓમાંની એક છે. થોડાં વર્ષો પહેલાં 'વડાપાવ ઇન્ક.' નામની વડાપાવ પર પાંચ મિનિટની ડોક્યુમેન્ટ્રી બનાવવામાં આવી હતી, જેને મુંબઈ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલની ડાયમેન્શન મુંબઈ કેટેગરીમાં પસંદ કરવામાં આવી હતી. આ વડાપાવ 1978માં 25 પૈસામાં મળતા  હતા અને આજે તેની કિંમત 30 થી 60 રૂપિયા સુધી પહોંચી ગઈ છે. વિવિધ બ્રાન્ડ્સ પણ શરૂ થઈ, જમ્બોકિંગ, કામત, મંગેશ, અલીબાગ ચા વડાપાવ, એલ્ફિસ્ટન સ્ટેશનનાં વડાપાવ જેવી ઘણી જગ્યાએથી વડાપાવ પ્રખ્યાત છે. તે માત્ર સામાન્ય નાગરિકોમાં જ નહીં પરંતુ અભિનેતાઓ, અભિનેત્રીઓ, રાજકારણીઓ,રાજકીય કાર્યકરો અને રમતવીરોમાં પણ લોકપ્રિય છે. આ વડાપાવ અમીરથી લઈને ગરીબ, બાળકોથી લઈને વૃદ્ધો સુધી દરેકને પસંદ આવે છે. જ્યાં સુધી મુંબઈ શહેરમાં મરાઠી લોકો છે ત્યાં સુધી આ ધરતી પર વડાપાવ રહેશે.

અસ્તુ

સમજે તે સમજદાર.

 

आप क्या खाएंगे?

एक काम करो, गरमा गरम वडापाव...और कटिंग चाय ऑर्डर करो।

दोस्तों, वडापाव के नाम से कोई भी अपरिचित नहीं है, अगर आप मुंबई शहर में हैं और आपको भूख लगती है तो किसी अच्छे से महाराष्ट्रीयन स्टॉल पर गर्म वड़ा बनता देखकर वडापाव खाने का मन करता है, अगर बारिश का मौसम हो  तो गर्म वडापाव बनता है यार I और साथमे गर्म प्याज भजिया, हाँ..हालांकि वडापाव उन स्ट्रगलर कलाकारों के लिए एक वरदान है जो इस मुंबई नगरीकी  फिल्मी दुनिया में संघर्ष करने आते हैं, वडापाव और कटिंग चाय इन भावी अभिनेताओं का भोजन है I जो सुबह से रात तक संघर्ष करते हैं I टीवी और फ़िल्मी स्क्रीन पर दिखने की होड़में दौड़ते है ।

दोस्तों, मुंबई और वड़ापाव का रिश्ता मशहूर है. मुंबई की गलियों से लेकर बॉलीवुड फिल्मों तक वड़ापाव की माया नजर आती है। सिर्फ मुंबईकर ही नहीं विदेशी भी उनके फैन हैं I आम मुंबईकरों से लेकर बड़े-बड़े सेलिब्रिटी तक इसे मुस्कुराकर खाना पसंद करते हैं I लेकिन क्या आप जानते हैं कि वडापाव का आविष्कार किसने किया था? मुंबई के दादर रेलवे स्टेशन से देशभर में फैले इस अद्भुत वडापाव का इतिहास ज्यादा पुराना नहीं, सिर्फ 53 साल पुराना है. इसका श्रेय अशोक वैद्य नाम के एक महाराष्ट्रीयन भाई को जाता है, जो मुंबई के एक मध्यमवर्गीय परिवार से थे। 1966 में जब शिवसेना ने मुंबई में अपना विस्तार करना शुरू किया तो अशोक वैद्य भी उसके कार्यकर्ता बन गये। शिवसेना के संस्थापक और तत्कालीन प्रमुख आदरणीय बालासाहेब ठाकरे ने कहा था की सभी शिवसैनिकों को बिना बैठे काम करना चाहिए ताकि उनका परिवार और पार्टी दोनों  चलते रहे।  इस बातसे प्रेरित होकर, अशोक वैद्य ने दादर रेलवे स्टेशन के बाहर बटाटा वड़ा (आलू का प्रमुख) स्टॉल शुरू किया। इसी बीच एक दिन उन्हें एक प्रयोग किया.I उन्होंने अपने ठेले के पास एक आमलेट बेचने वाले से कुछ पाव लिए और उन्हें चाकू से बीच से काट दिया। फिर आलू से बने वडे को  पाव के बीच रखा साथ ही महाराष्ट्र की पारंपरिक लाल मिर्च-लहसुन की सूखी-मसालेदार चटनी और हरी मिर्च डालकर खिलाना शुरू किया। वड़ापाव, जो पहले ताड़ के तेल में बनाया जाता था, बाद में लोगों को पसंद आया तो इसे नारियल के तेल में बनाया जाने लगा। इस वड़ापाव को बनाने में तीन तरह की चटनी का इस्तेमाल किया जाता है. हरी मसालेदार चटनी, मीठी चटनी और सबसे महत्वपूर्ण 44 प्रकार के महाराष्ट्रियन वेली मसाला, जो प्रेमियों के लिए इस वड़ापाव के स्वाद को और अधिक स्वादिष्ट बनाते हैं।

महाराष्ट्रीयन लोगों को मसालेदार खाना बहुत पसंद होता है I अशोक वैद्य का वड़ा पाव कुछ ही समय में लोकप्रिय हो गया। कहा जाता है कि उस समय केवल शिवसेना कार्यकर्ताओं को ही बैठकों में वड़ा पाव खिलाया जाता था, कुछ ही सालों में कई अन्य लोगों ने भी वड़ा पाव बेचना शुरू कर दिया I और आज वडापाव महाराष्ट्र की शान है I 1998 में अशोक वैद्य की मृत्यु के बाद उनके बेटे नरेंद्र ने उनकी विरासत संभाली। दादर रेलवे स्टेशन से शुरू हुआ वड़ापाव अब सिर्फ महाराष्ट्र में ही नहीं बल्कि पूरे भारत में अपने पैर पसार चुका है. 70 के दशक में एक वड़ापाव महज 20 पैसे में मिलता था. आज भी यह व्यंजन भारत के सबसे सस्ते और बेहतरीन व्यंजनों में से एक है। कुछ साल पहले वड़ापाव पर 'वड़ापाव इंक' नाम से पांच मिनट की डॉक्यूमेंट्री बनाई गई थी, जिसे मुंबई फिल्म फेस्टिवल की डायमेंशन मुंबई कैटेगरी के लिए चुना गया था। यह वड़ापाव 1978 में 25 पैसे में मिलता था और आज इसकी कीमत 30 से 60 रुपये तक पहुंच गई है. अलग-अलग ब्रांड भी शुरू हुए, जंबोकिंग, कामत, मंगेश, अलीबाग चा वड़ापाव, एल्फिस्टन स्टेशन वड़ापाव जैसे कई जगहों के वड़ापाव मशहूर हैं। न केवल आम नागरिकों के बीच बल्कि अभिनेताओं, अभिनेत्रियों, राजनेताओं, राजनीतिक कार्यकर्ताओं और खिलाड़ियों के बीच भी लोकप्रिय हैं। यह वड़ापाव अमीर से लेकर गरीब, बच्चों से लेकर बूढ़ों तक सभी को पसंद होता है. जब तक मुंबई शहर में मराठी लोग हैं, तब तक इस धरती पर वड़ापाव रहेगा।

समझे वो समझदार I